Cổ tức là gì? Cách tính và các hình thức trả cổ tức

Nhiều người cho rằng đầu tư cổ phiếu chỉ có lãi khi giá cổ phiếu tăng. Thực tế, nhà đầu tư còn có thể nhận thêm thu nhập từ cổ tức. Đây là phần lợi nhuận mà doanh nghiệp chia cho các cổ đông khi kết quả kinh doanh khả quan.

Vậy chính xác cổ tức là gì, công thức tính cổ tức ra sao và có những hình thức trả cổ tức nào phổ biến? Trong bài viết này, Home Credit sẽ giúp bạn giải đáp các thắc mắc trên và áp dụng trong hành trình đầu tư tài chính của mình.

Khi đầu tư cổ phiếu, bạn có thể nhận thêm thu nhập từ cổ tức

1. Cổ tức là gì?

Cổ tức (tiếng Anh: Dividend) là phần lợi nhuận mà doanh nghiệp chia cho các cổ đông dựa trên số lượng cổ phiếu mà họ đang sở hữu.

Mức cổ tức không cố định mà phụ thuộc vào kết quả kinh doanh và cách doanh nghiệp chia lợi nhuận. Thông thường, mỗi năm công ty sẽ tổ chức Đại hội đồng cổ đông để quyết định việc có chia cổ tức hay không và nếu có thì chia với tỷ lệ bao nhiêu.

Ví dụ: Công ty A công bố trả cổ tức bằng tiền mặt với tỷ lệ 20% (tương đương 2.000 VNĐ/cổ phiếu dựa trên mệnh giá 10.000 VNĐ). Nếu bạn đang sở hữu 1.000 cổ phiếu của công ty A, tổng số tiền cổ tức bạn nhận được là: 1.000 cổ phiếu × 2.000 VNĐ = 2.000.000 VNĐ.

2. Công thức tính cổ tức trên mỗi cổ phiếu

Để đánh giá chính xác khoản lợi nhuận nhận được từ việc nắm giữ cổ phiếu, bạn cần nắm rõ công thức tính cổ tức cơ bản. Dưới đây là hai chỉ số quan trọng nhất mà mọi nhà đầu tư nên biết.

2.1. Công thức tính cổ tức cơ bản (DPS)

DPS (Dividend Per Share) là số tiền cổ tức mà bạn nhận được trên mỗi một cổ phiếu đang sở hữu. Công thức DPS như sau:

Chỉ số này giúp bạn so sánh mức trả cổ tức giữa các doanh nghiệp khác nhau. DPS càng cao, lợi nhuận bạn nhận được trên mỗi cổ phiếu càng lớn.

Hiểu đơn giản, nếu bạn biết DPS là bao nhiêu thì chỉ cần lấy số đó nhân với số cổ phiếu mình có, bạn sẽ biết mình nhận được tổng bao nhiêu tiền cổ tức.

Ví dụ: Nếu DPS là 2.000 đồng/cổ phiếu và bạn đang sở hữu 500 cổ phiếu, thì số tiền cổ tức bạn nhận được sẽ là: 500 × 2.000 = 1.000.000 đồng.

Công thức tính cổ tức cơ bản (DPS)

2.2. Công thức tính theo tỷ lệ chi trả

DPR - Tỷ lệ chi trả cổ tức (Payout Ratio) cho biết công ty dùng bao nhiêu phần trăm lợi nhuận sau thuế để trả cổ tức cho cổ đông. Bạn có thể xem tỷ lệ chi trả cổ tức của doanh nghiệp thông qua báo cáo tài chính hàng năm.

Công thức tính tỷ lệ chi trả cổ tức như sau:

Trong đó:

• DPS là tiền cổ tức nhận được trên mỗi cổ phiếu
• EPS là lợi nhuận mà công ty tạo ra trên mỗi cổ phiếu

Hiểu đơn giản, chỉ số này giúp bạn biết trong số tiền công ty kiếm được, họ chia lại cho cổ đông bao nhiêu và giữ lại bao nhiêu để tiếp tục phát triển hoạt động kinh doanh.

Ví dụ: Nếu một công ty có EPS là 10.000 đồng và trả cổ tức (DPS) là 5.000 đồng, thì tỷ lệ chi trả cổ tức = (5.000 / 10.000) × 100% = 50%. Điều này có nghĩa là công ty dùng một nửa lợi nhuận để chia cho cổ đông, còn một nửa giữ lại để tái đầu tư.

Công thức tính theo tỷ lệ chi trả

2.3. Ví dụ minh họa cách tính cổ tức

Giả sử bạn đang sở hữu 2.000 cổ phiếu của công ty ABC. Công ty hiện có 1.000.000 cổ phiếu đang lưu hành và thông báo sẽ chi tổng cộng 4 tỷ đồng để trả cổ tức cho cổ đông. 

Bước 1: Tính DPS

DPS = Tổng số tiền cổ tức chi trả / Số lượng cổ phiếu đang lưu hành = 4.000.000.000 / 1.000.000 = 4.000 đồng/cổ phiếu

Bước 2: Tính số tiền bạn nhận được

Tiền cổ tức = 2.000 × 4.000 = 8.000.000 đồng

Thay vì trả bằng tiền mặt, công ty có thể trả cổ tức bằng cổ phiếu. Giả sử mệnh giá cổ phiếu là 10.000 đồng/cổ phiếu. Cổ tức tiền mặt (DPS) đã tính ở trên là 4.000 đồng/cổ phiếu. Để đổi số tiền này sang cổ phiếu, ta so sánh tỷ lệ giá: 4.000 / 10.000 = 0,4 (tức 40%). 

Như vậy, khi công ty trả cổ tức bằng cổ phiếu, tỷ lệ này sẽ được áp dụng như sau: cứ 100 cổ phiếu hiện có, bạn nhận thêm 40 cổ phiếu. Vì, bạn đang có 2.000 cổ phiếu nên số cổ phiếu nhận thêm là: 2.000 × 40% = 800 cổ phiếu

Ví dụ trên cho thấy việc nắm rõ công thức tính cổ tức giúp bạn dự tính trước khoản lợi nhuận thực tế nhận được, từ đó đưa ra quyết định đầu tư phù hợp.

3. Tỷ suất cổ tức (Dividend Yield)

Bên cạnh DPS và DPR, tỷ suất cổ tức (Dividend Yield) là chỉ số giúp bạn biết cổ tức mang lại lợi nhuận bao nhiêu so với số tiền bạn bỏ ra để mua cổ phiếu. Công thức tính như sau:

Chỉ số này quan trọng vì nó phản ánh lợi suất đầu tư thực tế. Giả sử hai cổ phiếu A và B đều trả cổ tức tiền mặt 2.000 đồng/cổ phiếu mỗi năm (nghĩa là mức DPS bằng nhau).

• Cổ phiếu A có giá 20.000 đồng → Tỷ suất cổ tức = 2.000 / 20.000 = 10%
• Cổ phiếu B có giá 50.000 đồng → Tỷ suất cổ tức = 2.000 / 50.000 = 4%

Điều này có nghĩa là: Nếu bạn bỏ ra cùng một số tiền để mua cổ phiếu A và B, thì cổ phiếu A sẽ mang lại lợi nhuận từ cổ tức cao hơn so với cổ phiếu B, dù mức DPS là như nhau.

Theo thực tế, nhiều chuyên gia đánh giá rằng tỷ suất cổ tức từ 5% trở lên được xem là mức hấp dẫn trên thị trường Việt Nam, nằm trong nhóm kênh đầu tư sinh lời hiệu quả. Tuy nhiên, bạn không nên chỉ dựa vào tỷ suất cổ tức để quyết định đầu tư mà cần kết hợp phân tích thêm triển vọng kinh doanh, tình hình tài chính và lịch sử trả cổ tức của doanh nghiệp.

Công thức tính Tỷ suất cổ tức

4. Các hình thức trả cổ tức phổ biến

Theo Luật Doanh nghiệp 2020, trả cổ tức có thể thực hiện dưới ba hình thức chính. Mỗi hình thức có đặc điểm riêng và tạo ra tác động khác nhau đối với cổ đông lẫn doanh nghiệp.

4.1. Trả cổ tức bằng tiền mặt

Trả cổ tức bằng tiền mặt là hình thức phổ biến nhất. Cụ thể, công ty sẽ trích lợi nhuận sau thuế và chuyển trực tiếp tiền vào tài khoản chứng khoán của mỗi cổ đông, tương ứng với số cổ phiếu đang nắm giữ: 

• Về phía nhà đầu tư: Bạn nhận được tiền để sử dụng cho các mục đích cá nhân hoặc tái đầu tư vào kênh khác. Tuy nhiên, cổ đông phải chịu thuế thu nhập cá nhân 5% trên khoản cổ tức tiền mặt tại thời điểm nhận
• Về phía doanh nghiệp: Hình thức này cho thấy công ty có dòng tiền thực sự ổn địnhVí dụ: Bạn sở hữu 1.000 cổ phiếu và công ty trả cổ tức 3.000 đồng/cổ phiếu. Bạn sẽ nhận được 3.000.000 đồng tiền mặt (chưa trừ thuế).

4.2. Trả cổ tức bằng cổ phiếu

Thay vì trả cổ tức bằng tiền mặt, doanh nghiệp có thể chia cổ tức bằng cách phát hành thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện tại. Số cổ phiếu bạn nhận thêm sẽ phụ thuộc vào tỷ lệ chia cổ tức mà công ty công bố.

Ví dụ: Bạn đang có 1.000 cổ phiếu và công ty chia cổ tức bằng cổ phiếu với tỷ lệ 20%. Bạn sẽ nhận thêm 200 cổ phiếu, nâng tổng số cổ phiếu lên 1.200 cổ phiếu.

Hình thức này giúp doanh nghiệp giữ lại tiền mặt để tiếp tục đầu tư và phát triển. Với cổ đông, bạn chưa phải nộp thuế ngay khi nhận cổ tức, mà chỉ đóng thuế khi bán cổ phiếu. Tuy nhiên, việc chia cổ tức bằng cổ phiếu cũng có những điểm nhà đầu tư cần lưu ý:

• Cổ đông chưa nhận được tiền mặt ngay mà giá trị khoản đầu tư sẽ phụ thuộc vào biến động giá cổ phiếu trong tương lai
• Giá cổ phiếu thường giảm sau khi chia do số lượng cổ phiếu lưu hành tăng lên, còn gọi là hiện tượng pha loãng cổ phiếu. Tuy nhiên, tổng tài sản về lý thuyết không thay đổi nhiều vì nhà đầu tư sở hữu nhiều cổ phiếu hơn, dù giá mỗi cổ phiếu thấp hơn.

4.3. Trả cổ tức bằng tài sản khác

Một số doanh nghiệp có thể trả cổ tức bằng sản phẩm, hàng hóa hoặc tài sản khác của công ty. Đây là hình thức ít phổ biến trên thị trường Việt Nam.

Ví dụ: Một công ty sản xuất có thể chia cổ tức bằng chính sản phẩm của mình (ví dụ: phiếu mua hàng, sản phẩm tiêu dùng) với giá trị tương đương cho mỗi cổ phiếu mà cổ đông sở hữu.

Bảng so sánh trên giúp bạn nhìn rõ sự khác biệt giữa ba hình thức trả cổ tức. Tùy vào mục tiêu tài chính ngắn hạn hoặc dài hạn, bạn có thể đánh giá hình thức nào phù hợp nhất khi lựa chọn doanh nghiệp để đầu tư.

Các hình thức trả cổ tức phổ biến 

5. Thuế thu nhập cá nhân khi nhận cổ tức

Khi nhận cổ tức, bạn cần lưu ý về nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân. Tại Việt Nam, thuế suất áp dụng cho thu nhập từ đầu tư vốn (bao gồm cổ tức) là 5%.

• Đối với cổ tức bằng tiền mặt: Công ty chi trả sẽ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân 5% trước khi chuyển tiền cho cổ đông. Bạn nhận được 95% giá trị cổ tức thực tế
• Đối với cổ tức bằng cổ phiếu: Bạn chưa phải nộp thuế tại thời điểm nhận. Thuế chỉ phát sinh khi bạn chuyển nhượng (bán) số cổ phiếu nhận được từ cổ tức đó. Thu nhập tính thuế dựa trên số lượng cổ phiếu nhận được nhân với mệnh giá 10.000 đồng mỗi cổ phiếu.

Cập nhật mới nhất theo Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến cho dự thảo giảm 50% thuế TNCN đối với lợi tức từ quỹ đầu tư chứng khoán, dự kiến áp dụng từ ngày 01/07/2026. Tuy nhiên, chính sách này đang trong giai đoạn lấy ý kiến, bạn nên theo dõi thông tin chính thức từ Tổng cục Thuế để cập nhật kịp thời.

Ví dụ về thuế thu nhập cá nhân khi nhận cổ tức

6. Câu hỏi thường gặp về cổ tức

6.1. Mua cổ phiếu bao lâu thì nhận được cổ tức?

Bạn cần mua cổ phiếu trước ngày giao dịch không hưởng quyền (GDKHQ) để có tên trong danh sách cổ đông nhận cổ tức. Do chu kỳ thanh toán T+2, bạn nên mua trước GDKHQ ít nhất 2 ngày làm việc để đảm bảo quyền sở hữu được ghi nhận. Sau khi chốt danh sách, doanh nghiệp sẽ thực hiện trả cổ tức trong vòng 1 đến 3 tháng.

6.2. Chia cổ tức là gì và khác gì với trả cổ tức?

Chia cổ tức là gì và trả cổ tức là gì về bản chất cùng mô tả hành động phân phối lợi nhuận cho cổ đông. "Chia cổ tức" thường dùng để chỉ quyết định chia lợi nhuận cho cổ đông của doanh nghiệp, còn "trả cổ tức" nhấn mạnh hành động thanh toán thực tế cho cổ đông.

6.3. Xem thông tin trả cổ tức ở đâu?

Bạn có thể theo dõi lịch trả cổ tức qua website của Sở Giao dịch Chứng khoán (HOSE, HNX), trang quan hệ cổ đông của doanh nghiệp, hoặc các ứng dụng chứng khoán. Thông tin bao gồm tỷ lệ cổ tức, ngày chốt quyền và ngày thanh toán.

6.4. Tại sao giá cổ phiếu giảm sau khi chia cổ tức?

Vào ngày giao dịch không hưởng quyền, giá cổ phiếu được điều chỉnh giảm bằng đúng giá trị cổ tức được chia. Điều này đảm bảo tính công bằng cho người mua mới, vì họ không được nhận cổ tức đợt đó. Giá cổ phiếu sẽ phục hồi dần nếu doanh nghiệp tiếp tục kinh doanh tốt.

6.5 Ưu điểm khi đầu tư nhận cổ tức là gì?

• Tạo dòng tiền đều đặn hằng năm mà không cần bán cổ phiếu, giúp xây dựng quỹ dự phòng tài chính vững chắc
• Doanh nghiệp thường xuyên trả cổ tức cao thường có nền tảng tài chính vững chắc
• Phù hợp với người muốn xây dựng nguồn thu nhập bổ sung bên cạnh thu nhập chủ động từ lương
• Có thể tái đầu tư cổ tức để tận dụng hiệu ứng lãi kép dài hạn, hướng đến tự do tài chính.

6.6 Nên nhận cổ tức bằng tiền mặt hay cổ phiếu?

Điều này phụ thuộc vào mục tiêu tài chính của mỗi nhà đầu tư:

• Nếu cần dòng tiền để chi tiêu hoặc đầu tư sang kênh khác, bạn có thể ưu tiên nhận cổ tức bằng tiền mặt
• Nếu tin vào tiềm năng tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp, bạn có thể chọn cổ tức bằng cổ phiếu để gia tăng số lượng cổ phiếu nắm giữ và chưa phải nộp thuế ngay.

6.7. Điều kiện để công ty được trả cổ tức là gì?

Theo Khoản 2, Điều 135 Luật Doanh nghiệp 2020, công ty cổ phần chỉ được trả cổ tức cho cổ đông phổ thông khi đáp ứng đủ ba điều kiện:

• Thanh toán đầy đủ thuế và các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định pháp luật
• Đã trích lập các quỹ cần thiết và xử lý lỗ theo Điều lệ công ty
• Sau khi trả hết cổ tức, công ty vẫn đảm bảo thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản đến hạn.

6.8. Quy trình chi trả cổ tức cho cổ đông như thế nào?

Quy trình chia cổ tức trong công ty cổ phần thường diễn ra theo các bước sau:

• Hội đồng quản trị đề xuất mức cổ tức và hình thức chi trả bằng tiền mặt hoặc cổ phiếu
• Cổ đông biểu quyết và phê duyệt phương án chia lợi nhuận của công ty
• Công bố ngày chốt danh sách cổ đông đủ điều kiện nhận cổ tức
• Xác định ngày giao dịch không hưởng quyền (Từ ngày này, người mua cổ phiếu sẽ không còn được nhận cổ tức của đợt chia đó)
• Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam xác nhận danh sách cổ đông
• Công ty tiến hành chi trả cổ tức cho các cổ đông có tên trong danh sách đã chốt.

6.9. Thời gian thanh toán cổ tức là khi nào?

Sau khi doanh nghiệp chốt danh sách cổ đông hưởng quyền, cổ tức sẽ được thanh toán theo thời gian quy định của pháp luật và kế hoạch của từng công ty. 

• Thời hạn tối đa theo quy định: Cổ tức phải được thanh toán đầy đủ trong vòng 6 tháng kể từ ngày kết thúc họp Đại hội đồng cổ đông thường niên
• Thực tế trên thị trường: Phần lớn doanh nghiệp niêm yết hiện nay thường hoàn tất việc chi trả cổ tức trong khoảng 1-3 tháng sau ngày chốt quyền.

6.10. Đầu tư cổ phiếu nhận cổ tức cần lưu ý điều gì? 

Trước khi đầu tư cổ phiếu nhận cổ tức, bạn cần ưu tiên chọn doanh nghiệp có lịch sử trả cổ tức đều đặn, đồng thời phân tích kỹ báo cáo tài chính (doanh thu, lợi nhuận) thay vì chỉ nhìn vào tỷ suất cổ tức cao. Bên cạnh đó, hãy chú ý theo dõi ngày giao dịch không hưởng quyền để đảm bảo quyền lợi nhận cổ tức, và luôn đa dạng hóa danh mục đầu tư để quản trị rủi ro hiệu quả thay vì dồn toàn bộ vốn vào một mã.

6.11. Có các loại cổ tức nào?

Có hai loại cổ tức chính: cổ tức cổ phần ưu đãi có mức chi trả cố định hoặc theo tỷ lệ xác định từ trước và luôn được ưu tiên nhận trước; trong khi cổ tức cổ phần phổ thông được chi trả cho cổ đông phổ thông dựa trên số lượng cổ phiếu nắm giữ với mức nhận có thể thay đổi tăng giảm tùy thuộc vào kết quả kinh doanh từng năm của doanh nghiệp.

Cổ tức được chia thành hai nhóm chính với cách chi trả khác nhau

Cổ tức là gì không chỉ là câu hỏi định nghĩa mà còn là kiến thức nền tảng giúp bạn hiểu cách doanh nghiệp chia sẻ lợi nhuận với nhà đầu tư. Nắm rõ công thức tính cổ tức, phân biệt các hình thức trả cổ tức và hiểu quy trình chia cổ tức sẽ giúp bạn đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt hơn. Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích về tài chính và đầu tư, hãy ghé thăm blog Cẩm nang Tài chính số của Home Credit.

Lưu ý: Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo, được tổng hợp từ thị trường và không đại diện cho toàn bộ sản phẩm, dịch vụ của Home Credit.

---

Blog Home Credit - Cẩm nang Tài chính số 

Tài chính không chỉ là những con số mà còn là chìa khóa mở ra sự tử chủ và ổn định trong cuộc sống. Với Blog Cẩm nang Tài chính số, Home Credit sẽ giúp bạn: 

• Nắm vững kiến thức về tín dụng và nợ để tránh các rủi ro tài chính 
• Hiểu rõ kiến thức tài chính tổng quan và cách quản lý tài chính cá nhân hiệu quả 
• Học cách quản lý chi tiêu và kiểm soát dòng tiền, từ kiếm tiền, tiết kiệm cho đến đầu tư theo năng lực, hướng đến độc lập và tự do tài chính 
• Thực hiện thanh toán dễ dàng, an toàn, từ mua sắm đến các hóa đơn thiết yếu  

Chủ động hiểu về tài chính cũng chính là cách để bạn vững tâm trước mọi quyết định lớn nhỏ. Truy cập trang Cẩm nang Tài chính số của Home Credit ngay hôm nay!